“al-Khaṭāʾī” [Niẓām al-Dīn ʿUthmān al-Khaṭāʾī, toegeschreven; data onbekend, actief rond 1048 AH / 1638 CE].

Ḥāshiyat al-Khaṭāʾī ʿalā al-Mukhtaṣar.

Ottomaanse gebieden, waarschijnlijk Anatolië, voltooid in Jumādā al-Ākhira 1048 AH / oktober–november 1638 CE.

8° (20 x 12,5 cm), Arabisch manuscript op papier. 48 bladen aanwezig, genummerd 2–49. Arabische tekst in zwarte inkt met rode rubricering, rode overlijnen en veelvuldige rode tekstmarkeringen. Ongeveer 25 regels per pagina. Grijpwoorden in de onderste marges.

Gebonden in een binding in islamitische stijl, waarschijnlijk Ottomaans of later, met gemêleerde kartonnen kaften bekleed met bruin papier, een donkerbruine leren rug en randversterkingen, en een bewaard gebleven voorrandflap.

               Een gedateerd Ottomaans wetenschappelijk manuscript over Arabische retorica, gekopieerd in 1048 AH / 1638 CE. Het manuscript bevat al-Khaṭāʾī’s commentaar op een van de belangrijkste Arabische retorica-handboeken die in het Ottomaanse hoger onderwijs werden gebruikt: al-Taftāzānīs al-Mukhtaṣar, beter bekend als Mukhtaṣar al-Maʿānī. Dit was een geavanceerd leermiddel, bestudeerd in het madrasa-curriculum voor de formele analyse van welsprekendheid, betekenis, stijl en argumentatie in het Arabisch.

De kopie was duidelijk gemaakt voor serieus wetenschappelijk gebruik: hij is dichtgeschreven, zorgvuldig in het rood gemarkeerd en gestructureerd rond korte geciteerde lemmata, gevolgd door uitleg. Hoewel de bladenummering begint met nummer 2, lijkt de tekst zelf aan het begin compleet, met een normale opening met de basmala en inleidende lofzangen. Het manuscript is bijzonder interessant omdat het zijn gedateerde colofon, herhaalde titelaanduidingen, eigendomsinscripties, zegelafdrukken en latere Europese aantekeningen bevat die de tekst proberen te identificeren. Het manuscript wordt op de eindbladen herhaaldelijk geïdentificeerd als خطائي على المختصر (Khaṭāʾī ʿalā al-Mukhtaṣar) en in langere aantekeningen als een ḥāshiya op Mukhtaṣar al-Maʿānī.

Het laatste colofon is bewaard gebleven en dateert de voltooiing van het manuscript op Jumādā al-Ākhira 1048 AH. De afsluitende regels luiden deels: فتمّ بحمد الله الملك الوهاب ... وقت العصر يوم الأحد / في شهر جمادى الآخرة سنة ثمان وأربعين وألف — “Voltooid, dankzij God, de Genadige Koning ... op de tijd van ʿaṣr op zondag, in de maand Jumādā al-Ākhira, in het jaar duizend en achtenveertig.” Geen plaats van kopie is in het colofon duidelijk zichtbaar; op basis van de huidige bewijslast is de meest waarschijnlijke lokalisatie Ottomaanse gebieden, waarschijnlijk Anatolië.

De eindbladen bevatten aanzienlijke latere paratekst: herhaalde Arabische titelaanduidingen, eigendomsnotities, afgedrukt zegelafdrukken en latere Europese catalogusnotities. Eén eigendomsnotitie lijkt het manuscript te vermelden bij de boeken van Ḥusayn b. Darwīsh, gevolgd door een vrome smeekbede. Er zijn verschillende zegelafdrukken aanwezig, waaronder kleine ronde en grotere afgedrukte afdrukken. Een latere Franse potloodnotitie identificeert “Hataï” en lijkt de naam te associëren met Shah Ismāʿīl Ṣafavī, vrijwel zeker een latere verwarring veroorzaakt door de gedeelde naam of het pseudoniem Khaṭāʾī. De Arabische titelaanduidingen en de tekst zelf identificeren het manuscript niet als een poëtisch werk van Shah Ismāʿīl, maar als al-Khaṭāʾī’s ḥāshiya op al-Mukhtaṣar.

Conditie:
Binding versleten maar intact. Eindbladen zwaar gebruikt, met vochtplekken, vlekken en eigendomsinscripties. Tekstbladen over het algemeen zeer goed en helder, goed leesbaar, hoewel enkele pagina's verkleurd zijn. Vochtplek op de bovenste 1/5 van de laatste tien bladen. Mogelijk ontbreekt een beginnend voorblad of titellat, hoewel de hoofdtekst lijkt te beginnen compleet met de basmala.