Het eiland Goeree. Gelegen aan de Cabo de-Verde.

Gorée Island (Bir of Beseguiche, Senegal), ca. 1640-1677.

Potlood, pen en zwarte inkt, met aquarel, op papier met onbekend watermerk; langs de bovenrand een inscriptie. 7,5 × 16,7 cm.

Een zeldzame weergave van een belangrijk vroeg centrum in de ontwikkeling van de Atlantische slavenhandel, getekend op basis van directe waarneming. Het kleine eiland Gorée, hier getoond onder zijn Nederlandse naam Goeree (Goede Reede, “goede ankerplaats”), ligt in de baai van het huidige Dakar in Senegal. De positie—gemakkelijk te verdedigen en dicht bij het vasteland—maakte het zeer aantrekkelijk. In de late 16e eeuw door de Nederlanders ingenomen, werd het eiland uitgerust met twee forten en werd het al snel een belangrijk bolwerk in de door Europeanen geleide gedwongen overbrenging van Afrikaanse mensen naar de Amerika's. Dankzij de ligging op het meest westelijke punt van Afrika fungeerde het als een essentieel knooppunt voor de handel langs de gehele West-Afrikaanse kust. Begin 17e eeuw was het al een van de belangrijkste Nederlandse slavenhandelscentra aan de West-Afrikaanse kust.

Het huidige aanzicht toont het eiland vanuit het zuidoosten, met de beschutte baai in het midden, Fort Nassau op de zuidelijke hoogte, Fort Oranje aan de noordelijke zijde en een kleine nederzetting daartussen. De Nederlandse vlag wappert prominent boven Fort Nassau. Hoewel de compositie een duidelijk overzicht lijkt te bieden, onthult een nauwkeurigere inspectie dat de kunstenaar een opvallend laag en onpraktisch standpunt heeft gekozen. Dit beperkt de zichtbaarheid van Fort Oranje, dat slechts gedeeltelijk wordt getoond. Een dergelijk standpunt zou onwaarschijnlijk zijn in een zorgvuldig gecomponeerd of afgeleid beeld, waar duidelijkheid en volledigheid normaal gesproken prioriteit zouden krijgen. Andere 17e-eeuwse weergaven vanuit hetzelfde perspectief kiezen inderdaad consequent een hoger standpunt om Fort Oranje volledig te tonen. Een verdere aanwijzing voor directe waarneming is de toevoeging van een dakachtige structuur achter de toren van Fort Nassau. Dit detail ontbreekt in de meeste andere weergaven en komt alleen voor in een tekening van Johannes Vingboons vanaf de andere kant van het eiland.

In tegenstelling tot de zorgvuldig gecomponeerde werken van Vingboons, fungeert het huidige blad als een verkennende veldsketst. Het lage, oncorrigeerde standpunt en de toevoeging van toevallige details tonen aan dat het vanuit het leven is getekend in plaats van gekopieerd of geconstrueerd. Als een schijnbaar ooggetuigenverslag uit het begin van de 17e eeuw biedt het een zeldzame en directe blik op een plaats van enorm historisch belang.

Conditie: twee kleine gesloten scheurtjes aan de onderrand, papier enigszins vervuild. Bladcastingreparaties aan de achterkant.

Bibliografie

Den Heijer, Henk. The Dutch West India Company, 1621–1791. Brill, 2013.

Ribeiro da Silva, Filipa. Dutch and Portuguese in Western Africa: Empires, Merchants and the Atlantic System, 1580–1674. Brill, 2011.

Thilmans, Guy. Histoire militaire de Gorée. Université Cheikh Anta Diop, 2006.