-

Een quato-aap uit Suriname. Tijgerhond uit Demerara.

Suriname?, 1803?

Aquarel op papier, geplakt op een papieren drager met handgeschreven bijschrift in inkt. Afbeelding 36,8 x 21 cm., vel 37,5 x 25,5 cm.

Met de hand in inkt getiteld bovenaan en met bijschrift onderaan:

“Cupid, alias Jacko, alias Black Jack, lang een succesvolle leider van de Pilgrim Pantry-bende dieven, - stierf in 1803 aan de galg…
Tom Tiger, een grote vijand van aapjes, ara's en alle quaw quaws.”

Deze allegorische tekening verwijst naar de politieke spanningen tussen het door de Britten gecontroleerde Demerara en het Nederlandse Suriname in 1803, een periode van koloniale onrust in de Guyana's. De weergave van een roodgezinde spinnenaap (aangeduid als een "quato" of kwatta-aap) uit Suriname en een tayra (verkeerd aangeduid als een "tijgerhond") uit Demerara weerspiegelt de betwiste controle over deze gebieden. Het werk is vanuit een Brits perspectief gemaakt, waarschijnlijk om de Britse dominantie te benadrukken en het Nederlandse bestuur te bekritiseren.

De Nederlandse Guyana's, bestaande uit Suriname, Demerara, Essequibo en Berbice, waren waardevolle plantageslavernijkolonies die fel werden betwist door Europese mogendheden. Nadat de Britten Demerara in 1796 tijdelijk hadden ingenomen, werd het in 1802 onder de Vrede van Amiens aan de Nederlanders teruggegeven, om vervolgens in 1803 door de Britten opnieuw te worden ingenomen. Deze afbeelding allegoriseert deze strijd: de aap vertegenwoordigt het Nederlandse Suriname dat probeert een gevangen vogel van de tayra te stelen, die het Britse Demerara symboliseert.

De aap, die naar de vogel van de tayra reikt, symboliseert waarschijnlijk de Nederlandse pogingen om middelen of invloed terug te winnen. De tayra, afgebeeld als agressief en beschermend, belichaamt de Britse controle en weerstand. De aantekeningen bij de tekening kunnen ook de Nederlandse inzet van niet-witte militaire personeel bekritiseren, in het bijzonder de Zwarte Jagers, die werden ingezet om opstanden van tot slavernij gedwongen mensen te onderdrukken. De verwijzing naar “Cupid, alias Jacko” sluit aan bij koloniale stereotypen over tot slavernij gedwongen personen of marronleiders, wat de politieke allegorie verder bemoeilijkt.

Conditie: afbeelding in zeer goede staat, met een licht verkleurde papieren drager bij de lege marges. Verlies in de bovenste lege hoek rechts en twee kleine reparaties in de marges. Lichte kreukels. Potloodnotities in de onderste rechterhoek.

Literatuur:

Buddingh', Hans. De Geschiedenis van Suriname. Uitgeverij Rainbow BV, 2021.

de Groot, Silvia. "Rebellie der Zwarte Jagers. De nasleep van de Bonni-oorlogen 1788-1809." De Gids, vol. 133, no. 9, 1970.

Einaar, J.F.E. Bijdrage tot de Kennis van het Engelsch Tusschenbestuur van Suriname 1804-1816. Dubbeldeman, 1934.