122 afdrukken in diverse staten van 56 etsingen, waaronder haar lang als onbekend beschouwde portret

Christina Chalon (1749–1808); Jan Chalon (?-1795); Pieter de Mare (1757–1796), etsingen na tekeningen van Christina Chalon.

Een verzameling van 122 etsingen na tekeningen van Christina Chalon en haar portret door haar broer Jan, waaronder talrijke proefdrukken en afdrukken in opeenvolgende staten.

Leiden, ca. 1779–1796.

122 afdrukken op handgeschept papier, diverse formaten, onlangs gemonteerd in 47 uniforme passe-partouts, elk met de afmetingen 35 × 25 cm.

               Een uitzonderlijke verzameling van 122 afdrukken van 56 geëtste platen, die de transformatie van de tekeningen van Christina Chalon tot gedrukte beelden documenteert—van eerste proefdruk tot gesigneerde staat.

Ook is een afdruk van het enige bekende portret van Christina Chalon opgenomen, geëtst door haar broer Jan. Recent onderzoek heeft herhaaldelijk gesteld dat er geen portret van de kunstenares bekend was, maar het voorliggende exemplaar corrigeert hiermee deze hardnekkige bewering, evenals een afdruk in het Rijksmuseum.

Chalon ontwikkelde een kenmerkende beeldtaal die draaide om levendige en nauwgezet geobserveerde scènes uit het dagelijks leven: moeders en kinderen, boeren, ambachtslieden, oude mannen en vrouwen, spelende kinderen en bescheiden interieurs. Haar ontwerpen werden overgenomen door verschillende mannelijke prentmakers die in Leiden actief waren, waaronder Pieter de Mare, J.C. Janson, Nicolaas van der Worm en Pieter Kikkert, die allen prenten na haar tekeningen maakten. Kikkert erkende expliciet de Zinspelende gedigjes als inspiratie voor zijn eigen werk. Chalon was dus niet louter een vrouw wiens tekeningen door mannen werden gereproduceerd: haar onderwerpen, composities en manier van waarnemen hadden een aantoonbare invloed op de prentkunst in Leiden.

Het bijzondere belang van de verzameling ligt in de uitgebreide weergave van verschillende staten. De opeenvolgende afdrukken variëren van licht geëtste contouren tot volledig bewerkte en gesigneerde staten, en tonen hoe figuren, achtergronden, arceringen, schaduwen en andere details geleidelijk aan de platen werden toegevoegd. In veel reeksen draagt alleen de laatste staat de signatuur van Pieter de Mare. De herhaalde afdrukken zijn daarom geen duplicaten, maar vormen samen een opmerkelijk visueel verslag van zijn werkproces.

In 1779 gaf Abraham Delfos De Mare de opdracht om 32 tekeningen van Chalon uit de collectie van Hendrik A. Dibbets te etsen. De resulterende prenten werden in Leiden gepubliceerd als Tweeëndertig stuks studien of ordonnantien naar de origineele tekeningen van juffrouwe Christina Chalon. Later dat jaar leverde Johannes le Francq van Berkhey de bijbehorende gedichten voor de Zinspelende gedigjes. De huidige verzameling, die afdrukken van 56 platen omvat, gaat aanzienlijk verder dan de canonieke reeks van 32. Vergelijkbare proefdrukken en onvervulde staten in het Rijksmuseum suggereren dat er mogelijk een grotere voortzetting was gepland; anders kunnen sommige platen uit de gepubliceerde reeks zijn geweerd of voor een apart project zijn bedoeld. Verder onderzoek is nodig om hun exacte relatie tot de gepubliceerde reeks vast te stellen.

De laatste jaren van Chalon waren tragisch. Vanaf ongeveer 1799 leed ze aan een ernstige psychische aandoening. Na enkele jaren thuisverzorging werd ze in 1808 opgenomen in Nieuwenburg bij Hazerswoude, een privaat 'verbeterhuis' voor geesteszieken. Daar stierf ze op 18 december van dat jaar, op 59-jarige leeftijd.

Verdere literatuur:

Buijnsters-Smets, L. “Christina Chalon, een achttiende-eeuwse tekenares.” Antiek, vol. 16, 1982, pp. 471–480. (als losse kopie aan deze verzameling toegevoegd).

J. van Mierlo, '"'t vindingrijk Chalonnetje". Het leven en werk van de tekenares Christina Chalon (1749-1808)', in: E. Kloek, C. Peters-Sengers en E. Tobé, Vrouwen en kunst in de Republiek, een overzicht, Hilversum 1998, p. 123-175

De Haas, Anna. “Chalon, Christina (1749–1808).” Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland, Huygens Instituut, laatst gewijzigd 13 jan. 2014. Geraadpleegd 19 aug. 2026.