Claas Bruin (1671–1732), met illustraties van Anna Folkema (1695–1768) en anderen.

Dichtmaatige gedachten over honderdvyfenvyftig bybelsche printverbeeldingen.

Amsterdam, Marten Schagen, 1727.

8vo (16,5 × 11 cm). [14], 313, [5] pp. Met een allegorisch gegraveerd frontispice, een gegraveerd vignet op de typografische titelpagina en 155 kopergravures in de tekst. Gecollationeerd en compleet.

Perkamenten band over platten, met handgeschreven rugtitel.

               Een rijk geïllustreerde Amsterdamse Bijbel met gesigneerde gravures van Anna Folkema, wiens bijdrage waarschijnlijk verder reikte dan de negen in de literatuur geïdentificeerde prenten. Haar 155 bijbelse taferelen vergezellen bijbelteksten en versmeditaties van Claas Bruin. Eén gravure in dit exemplaar draagt haar volledige signatuur: Anna Folkema fecit.

Uitgever Marten Schagen verkreeg beschadigde koperplaten uit de zeventiende-eeuwse bijbelse serie van Cornelis II Danckerts, waarvan de composities afkomstig zijn van Matthäus Merian. Folkema werd ingehuurd om de reeks te vernieuwen en negen onderwerpen opnieuw te graveren: vijf Oude Testamenttaferelen en vier uit het Nieuwe Testament (Verheggen, 2006, met verwijzing naar Poortman).

Onze vergelijking van gedigitaliseerde exemplaren van Danckerts en Bruin toont aan dat zes van deze negen gravures hun modellen omdraaien, terwijl drie hun richting behouden met gewijzigde details. Een ongesigneerde afbeelding die Danckerts in dezelfde richting volgt, zou daarom nog steeds nieuw gegraven of door Folkema bewerkt kunnen zijn. Samen met de beschadigde staat van Schagens drukplaatvoorraad wijst dit op een bredere opdracht, waarschijnlijk inclusief reparaties en wijzigingen aan ongesigneerde platen. Dergelijk werk ontsnapt gemakkelijk aan attributie door opeenvolgende publicaties, een moeilijkheid die Anna de Haas (2013) benadrukt bij het reconstrueren van Folkemas oeuvre.

Het volume bevat ook twee hergebruikte etsingen van Casper Luyken en een ongedateerde vervanging van de Dood van Absalom. Haar illustraties bleven lang daarna in omloop: Verheggen registreert hun hergebruik als devotionele en herdenkingsprenten in 1801–1803, waaronder gesigneerd werk van Folkema dat zich nu in het Museum Catharijneconvent bevindt.

Staat

Perkament gevlekt en vervuild, met wrijving, oppervlakkige krassen en slijtage aan de randen. Papier variërend in tint, met verspreide roestvlekken en kleine vlekken; meer opvallende bruine vlekken op de voorlopige verklarende bladzijde en de binnenste marge van de titelpagina. Af en toe gevouwen hoekjes, waaronder de onderste hoek van de bladzijde met de illustratie van de schipbreuk van Paulus.

Verwijzingen

De Haas, Anna. “Anna en Fopje Folkema, prentenmaaksters in de achttiende eeuw.” De Boekenwereld, vol. 29, 2012–2013, blz. 22–27.

Eeghen, P. van, en J. Ph. van der Kellen. Het werk van Jan en Casper Luyken. Frederik Muller & Co., 1905. Vol. 1, blz. 347 en 355, nos. 1867 en 1874; vol. 2, blz. 751–52, no. 470.

Verheggen, Evelyne M. F. Beelden voor passie en hartstocht: Bid- en devotieprenten in de Noordelijke Nederlanden, 17de en 18de eeuw. Walburg Pers, 2006, blz. 257–58 en 292, noot 80.