Maria Margaretha van Os (1779-1862).

Stilleven met bloemen en fruit.

Den Haag, ca. 1820–1840.

Olieverf op paneel, 38 x 29 cm. In een hedendaagse, rijk versierde vergulde gesso-lijst met een sierlijk opengewerkt ontwerp, met een klein plaatje met de inscriptie “Maria van Os” onderaan in het midden.

Dit prachtige stilleven van Maria Margaretha van Os is een belangrijk overgangswerk in haar carrière, dat haar verschuiving van studente naar onafhankelijk kunstenaar markeert.
Maria was een Nederlandse stillevenschilderes uit de vooraanstaande kunstenaarsfamilie Van Os in Den Haag. Ze werd opgeleid door haar ouders, de pasteliste Susanna de la Croix en de gevierde stillevenschilder Jan van Os, samen met haar broers Pieter Gerardus van Os en Georgius Jacobus Johannes van Os. Haar werk kreeg nationale erkenning, en in 1826 werd ze ereleden van de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Amsterdam benoemd—een uitzonderlijke eer voor een vrouw in die tijd.

De uitvoering van dit schilderij vertoont meer overeenkomsten met het werk van haar vader dan met haar latere stillevens, wat zijn vroege plaats in haar oeuvre onderstreept. Opmerkelijk is dat dit het enige bekende voorbeeld is waarin ze links signeerde, volgens de gebruikelijke plaatsing van Jan van Os. Alle andere bekende werken zijn gesigneerd M.M. van Os of een variant daarvan, consequent rechts. De plaatsing van de signatuur in dit geval suggereert dat ze op het moment van creatie nog nauw bij de praktijk van haar vader aansloot. De stijl van de letters, in het bijzonder de vormgeving van de hoofdletter 'M', komt overeen met haar geauthenticeerde signaturen aan de rechterkant, wat de toeschrijving ondersteunt. Haar latere besluit om rechts te signeren lijkt een bewuste poging te zijn geweest om haar werk te onderscheiden van dat van haar vader en haar eigen artistieke identiteit te bevestigen. In dit licht vormt het huidige werk waarschijnlijk een doorbraakstuk—één dat het moment vastlegt waarop ze uit de invloed van haar vader kwam en zich als kunstenaar op eigen benen vestigde. Het is daarom een zeldzaam en historisch belangrijk schilderij, dat een unieke blik biedt op een vormende periode in de carrière van Maria van Os.

Dit schilderij is een prachtig en verfijnd voorbeeld van Maria Margaretha van Os’ meesterschap in het stillevenschilderen. Het toont haar uitzonderlijke oog voor detail, delicate weergave van texturen en bekwam gebruik van licht om diepte en realisme te creëren. De compositie is zowel harmonieus als elegant, en weerspiegelt haar diepe begrip van natuurlijke vormen en hun ordening.

Provenantie:

Bij Knoedler London, 1928, £25; Onbekende particuliere collectie;  Hannam’s Auctioneers, VK, 2025.

Conditie

Bronnen:

https://rkd.nl/imageslite/3910387 (dit schilderij)

Immerzeel 2, 285

Kramm 1857-1864

Catalogi van tentoonstellingen van Levende Meesters, gehouden in Den Haag, Amsterdam, Haarlem, Rotterdam, Utrecht in de jaren 1814-1844 [ex. aanwezig op Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie, Den Haag].

De Vrouw 1813-1913 Tentoonstellingscatalogus Meerhuizen Amsteldijk (Amsterdam 1913) 112.

A. Hoogenboom, De stand des kunstenaars. De positie van kunstschilders in Nederland in de eerste helft van de negentiende eeuw (Leiden 1993) 91.

S. van Loo, ‘The forgotten accomplishments of the painter duet Maria Margaretha van Os (1779-1862) and Petronella van Woensel (1785-1839), or how two Dutch women artists in the first half of the nineteenth century befriended one another and decided to dedicate their lives to still-life painting’, Jaarboek Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (Antwerpen 2000) 231-263.

Hanna Klarenbeek, Os, Maria Margaretha van, in: Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland.

Art Prices Current, 1928, no. 1539.