Een meesterwerk van de Nederlandse grafiek uit de Gouden Eeuw

Jacques de Gheyn II (1565-1629).

Maniement d’armes d’arqvebuses, movsquets, et piqves. […].

En conformité de l’ordre de Monseigneur le Prince Maurice, Prince d’Orange, Comte de Nassau etc. Gouverneur et Capitain General de Geldres, Hollande, Zeelande, Utrecht, Overijssel etc. Representé par figures, par Jaques de Gheijn. Ensemble les enseignemens par escrit, a l'utilite de tous amateurs des armes, et ausi pour tous capitaines & commandeurs, pour par cecy, pouvoir plus facillement enseigner a leurs soldatz inexperimentez, l'entier et parfait maniement dicelles armes […].

Amsterdam, Robert de Baudous, On les vend' ausi a Amsterdam chez Henrij Laurens, 1608 [= drukdatum in de plaat veranderd van 1607 naar 1608, maar volgens STCN in werkelijkheid niet vóór 1610].

Folio. Drie delen in één volume. [5], 42 pl.; [4], 43 pl.; [5], 32 pl.

Platenvolgorde: π, X, A-B1, 42 bl.; A-B1, 43 bl.; a-b1, [c]1, 32 bl.

Vergelijk Getty-exemplaar: [14] bl., 32, 43, 42 platenbladen.

Tijdsgewoon perkament met groene koorden, titelwijnig, groen geschilderde randen. In een moderne slipcase.

Compleet exemplaar van De Gheyns prachtige folio-wapenhandleiding met 117 platen in opmerkelijk goede afdrukken met diep contrast en een bewust gelijkmatige platentoon, waardoor ze een tekeningachtige uitstraling krijgen. Dit exemplaar is de zeldzame eerste druk van de eerste Franse uitgave, wat te herkennen is aan de naam van de verkoper Henrij Laurens onderaan de titel en de signatuur van De Gheyn op de eerste plaat van alle drie delen. Deze druk werd in Amsterdam verkocht, terwijl twee latere drukken elders werden verkocht en daardoor de naam van de verkoper missen. De handleiding werd eerst in het Nederlands gepubliceerd, met hetzelfde aantal platen, als Wapenhandelinghe van roers, musqvetten ende spiessen (Amsterdam, 1607).
                De Gheyns drie reeksen platen over het gebruik van de buskruitwapen (42), het musket (43) en de piket (32), worden terecht beschouwd als het grootste wapenboek van de 17^dee eeuw en een van de meesterwerken van de Nederlandse grafiek uit de Gouden Eeuw. Als onschatbare bron voor de organisatie en training van troepen, veroorzaakte De Gheyns boek een sensatie in heel Europa en werd het snel in verschillende talen vertaald. Sindsdien zijn er een ongelooflijk aantal imitatiedrukken verschenen.

Complete exemplaren van deze eerste druk zijn zeer zeldzaam.

Conditie: Voorzijde van het label geplakt, blindstempel op de vrije binnenkaft. Papier over het algemeen licht verkleurd (duidelijker op sommige bladen). Meerdere reparaties, voornamelijk in de marges, door het hele boek, waarvan sommige de platen aantasten. Voor de rest in goede conditie, de platen vooral zeer goed gedrukt.

Referentie: Hollstein Dutch and Flemish, Jacob de Gheyn II, 146-262; Lipperheide Qb19; Muller 1117c; Stolk, 1044.

Literatuur:

Donald J. La Rocca How to Read European Armor. The Metropolitan Museum of Art, New York, 2017, p.23

Le héraut du dix-septième siècle: Dessins et gravures de Jacques de Gheyn II et III. Paris, Institut Néerlandais, 1985, no.37.