Een obscuur vroeg lyrisch gedicht over een zwarte Amerikaan die tegen de slavernij in opstand komt en “de wraak van een smeulende zwarte revolutie” belooft

Doigny du Ponceau (1750-1830).

Discours d'un negre a un Européen, piece qui a concouru pour le prix de l'Académie Françoise, en 1775.

Parijs, Demonville, 1775.

8°. 15, [1 blanco] pp. Collatie: A8. Met houtsnede-kop- en sluitstukken.

Contemporaine halfleren band met gemarmerde platten, rood titelschildje en rode sneden.

[gebonden met 11 lofredes].

Eerste en enige editie van een zeldzaam lyrisch gedicht tegen slavernij en racisme van de weinig bekende auteur Doigny du Ponceau. Het is opgezet als een fictieve inzending voor de prijs van de Franse Academie in 1775.
               De tekst sluit aan bij het thema van een redevoering van een tot slaaf gemaakte marron die, geconfronteerd met zijn terechtstelling, de Europeanen hun onderdrukking verwijt en hun wraak aanzegt. Dit motief komt voor in Franse lyrische gedichten die nauw met elkaar verwant zijn en dateren uit de periode 1759-1790. De reeks werd in 1759 ingeleid door abbé Guillaume Antoine Lemonnier met zijn Discours d’un nègre marron.
               In de versie van Doigny du Ponceau wordt de tot slaaf gemaakte man niet met een onmiddellijke terechtstelling geconfronteerd. In plaats daarvan beschuldigt hij de Europese handelaars en kolonisten ervan zich te verrijken ten koste van “mensenbloed” en belooft hij hun “de wraak van een smeulende zwarte revolutie”. Vanaf het begin verwerpt hij categorisch de transactie waarbij hij zelf het onderwerp is en maakt hij tegenover zijn vermeende eigenaars aanspraak op zijn onafhankelijkheid. Ook klaagt hij de partijdigheid van de rechtspraak aan, die de onderdrukker beschermt. Uiteindelijk roept hij op tot de vernietiging van zo’n onrechtvaardige wereld. Hij belooft een wraak die even groot of groter zal zijn dan hun verdorvenheid, door de wapens van hun onderdrukking tegen hen te keren. Deze onvermijdelijke opstand zal collectief en massaal zijn, want er zijn al voorbeelden die de Amerikanen doen beven. Naast het verhalen van al het bloed dat is vergoten door duizenden Afrikanen die van hun land zijn verdreven, voorspelt de marron de nakende val van Europa, dat zijn luister bouwt op menselijk leed.
               Als voorbeeld wijst Du Ponceau op “de wijze inwoners van Pennsylvania, die met de zeden van de gouden eeuw haar geluk verwezenlijken en hun slaven vrijlaten. Zij vinden dat alle mensen gelijk moeten zijn. Wat een verheven moraal! Moge dit grootse blijk van welwillendheid, vereeuwigd in dit bescheiden werk, voor altijd bewaard blijven in de annalen van de mensheid!”

We hebben slechts twee exemplaren van dit boek in instellingen kunnen traceren: in de BNF en aan de Université du Québec. Blijkbaar bevinden zich geen exemplaren van dit boek in Amerikaanse bibliotheken. Een deel van dit gedicht verscheen ook in de Mercure de France van oktober 1775, deel 1, pp. 24-28.

[gebonden met:]

Thomas. Eloge de Henri-François d'Aguesseau. Parijs, Regnard, 1763; Gaillard. Eloge de René Descartes. Regnard, 1765; Chamfort. Eloge de Molière. Regnard, 1769. [Durban]. Eloge de J.-B. Colbert. Brunet, 1773. [Dagues de Clairfontaine]. Eloge d'Abraham Duquêne. Nyon, 1766. Reyrac. Discours... dans l'église de Pompignan le jour de sa bénédiction. Villefranche de Rouergue, Vedeilhié, 1762; La Harpe. Eloge de Nicolas de Catinat. Demonville, 1775. Le Beau. Eloge de M. le comte d'Argenson. Panckoucke, 1765. [Cerutti]. Portrait de feu monseigneur le Dauphin. Parijs, Lottin, 1766; Bourlet de Vauxcelles. Oraison funèbre de Louis XV. Saugrain, 1774. Thomas, Rohan. Discours prononcés dans l'Académie françoise... à la réception de M. Thomas. Regnard, 1767.

Staat: band aan de randen en hoeken versleten, lichte vlekken door het hele boek. Kleine scheur in de blanco bovenmarge van pagina 11-12 van de Discours d’un negre, zonder tekstverlies.

Literatuur:

Hogg 4177.

Rachel Danon, Les Voix du marronnage dans la littérature française du XVIIIe siècle, Parijs, Classiques Garnier, 2015.