Anoniem (mogelijk Willem Drost (1633-1659).

Dionysius die met een lamp op zoek is naar een eerlijk mens.

[Amsterdam?, ca. 1650].

19,5 x 25,5 cm. Bruine inkt op handgeschept papier, met watermerk Frankrijk & Navarra (ca. 1650).

Nederlandse tekening uit het midden van de 17^de eeuw, mogelijk door Rembrandts leerling Willem Drost. Afgebeeld is Dionysius in gewaden, met zijn lantaarn in zijn linkerhand en een staf in zijn rechterhand, en een groep van vier figuren. Dionysius de Cynicus (4^de eeuw v.Chr.) deed afstand van materiële bezittingen en leefde in armoede. Hij zou overdag met een brandende lantaarn de straat opgaan om een eerlijk mens te zoeken, maar vond in plaats daarvan alleen maar dat iedereen om hem heen moreel veranderd was. Hij zou voorbijgangers met zijn lantaarn beangstigen, waardoor ze hun masker zouden verliezen en hun ware bedoelingen zouden onthullen.
In de tekening is de groep van vier duidelijk bang voor de lantaarn van Dionysius, die boven hen lijkt uit te torenen. In feite heeft de kunstenaar Dionysius op een hoger niveau geplaatst dan de voorbijgangers, een uitvinding die de morele lading van de scène doeltreffend versterkt. Dit komt niet voor in andere hedendaagse weergaven van hetzelfde verhaal door kunstenaars als Rubens, Sandrart, Castiglione en Jordaens.
De kunstenaar toont een meesterlijk begrip en gebruik van clair-obscur. Hij gebruikt het niet alleen voor de compositie, maar past het ook toe ten gunste van het verhaal. Het licht staat letterlijk en figuurlijk centraal in de scène. De kunstenaar van de “Rembrandt-school” die het meest gebruikmaakte van sterk clair-obscur in zijn tekeningen was Willem Drost (1633-1659). Hij werd rond 1650 leerling van Rembrandt, wat overeenkomt met de datering van het watermerk. De tekenstijl komt ook overeen met tekeningen die aan Drost worden toegeschreven. Het gezichtstype van Dionysius, in het bijzonder de spitse neus, komt overeen met dat in elk van Drosts tekeningen in het Rijksmuseum. Ook de arceringen komen overeen met die in andere werken van Drost, die veel gebruikmaakte van individuele lijnen in plaats van een doorlopende zigzaglijn en penstreken van variërende dikte om diepte in zijn composities te creëren (Bonny van Sighem, 2000).

Conditie: Nummer 3 met potlood onderaan, eerdere toeschrijving aan Ferdinand Bol met potlood op de achterkant. Enkele kleine bruine vlekken en een paar kleine gebreken, waaronder één op het gezicht van de centrale figuur in de groep, bovenrand licht gerafeld en gekreukt. Oude reparatie met plakband op de achterkant bovenaan.

Literatuur: B. van Sighem, 'toegeschreven aan Willem Drost, David voorkomt dat Abishai Saul doodt, Amsterdam, ca. 1650 - ca. 1655', in J. Turner (red.), Drawings by Rembrandt and his School in the Rijksmuseum, online coll. cat. Amsterdam 2000 Bonny van Sighem, 2000; voor het watermerk zie Churchill, fig. 305; Heawood 305 & 307.