Nieuwjaarswens van Elisabeth Jansen, postbode

Elisabeth Jansen.

Nieuwjaars-wensch, opgedragen aan alle heeren kooplieden, burgers en inwooners der stad Amsterdam. Door de ombrengster der couranten en domineesbriefjes. Op den eersten Louwmaand 1810.

Amsterdam, Jan Ruysendaal, Boekdrukker, in de Gravenstraat, bij Nieuwendijk, no. 4. 1810.

Plano, 52 x 44,5 cm. Aan één zijde bedrukt. Geïllustreerd met 3 houtsneden door “J.R.”

Elisabeth Jansen was de bezorger van kranten en domineesbriefjes in Amsterdam rond de jaarwisseling 1809-1810. Deze charmante vlugschrift werd door haar opgedragen aan alle “heeren kooplieden, burgers en inwooners” van de stad Amsterdam. Men kan zich voorstellen dat ze deze op nieuwjaarsdag uitdeelde in ruil voor een klein fooitje. De wens is elegant opgesteld als een lang gedicht, waarin op verfijnde wijze wordt verwezen naar belangrijke binnenlandse en internationale gebeurtenissen uit het afgelopen jaar, met daaronder gedetailleerde aantekeningen die verdere uitleg bij deze verwijzingen geven. Drie ovale houtsneden bovenaan illustreren deze thema's. In de eerste ovaal is een boer te zien die zijn met hooibalen beladen kar voorttrekt; op de achtergrond staat een molen. In het midden is een uitzicht op Amsterdam (?) te zien, met een man die een brief overhandigt aan een vrouw die op de drempel staat. Deze houtsnede is linksonder gesigneerd met ‘J.R.’ [Jan Ruysendaal]. Rechts is een zeegezicht met zeilboten op de achtergrond en twee mannen die elkaar in de voorgrond de hand schudden.

Vanwege hun vluchtige aard zijn exemplaren van dergelijke nieuwjaarsvlugschriften altijd schaars geweest. Een veilingcatalogus uit 1880 beschrijft exemplaren uit andere jaren als “zeer zeldzaam” (zie referentie). Momenteel zijn er slechts een handvol opgenomen in de belangrijkste bibliografische databases, en het exemplaar dat wij hier aanbieden is daar niet een van.

Conditie: vier plooien, reparatie in de lege hoek, licht gerafeld, klein gaatje in de middenplooi onderaan de afbeelding. Verder in zeer goede staat.

Referentie: niet in UBA; KB; WorldCat; KVK.

Catalogus eener belangrijke verzameling boeken en plaatwerken, teekeningen, gravures, historie- en spotprenten, uitmakende de bibliotheken nagelaten door de Heeren W.J.E. Smissaert [...], G. Kuyper Hz. [...] en anderen, waarvan de verkooping zal plaats hebben op Zaterdag 17 April 1880 [...] door [...]. ’s Gravenhage, Martinus Nijhoff, 1880, p. 102, no. 2759 (1794-1799 en 1814).