Volhard, Martinus Christiaan (1742–1795).

Als ook hier, het spannen van hare hangmatten / het vuren onder de bekers &c. [Also here, the stretching of their hammocks / the firing under the cups etc.].

Suriname, 1768.

Aquarel op handgeschept papier, 21 x 34 cm (vel), gesigneerd in inkt: "M:C: Volhard ad viv: delt: 1768," bijschrift in inkt (zie titel), genummerd in inkt "53" (tweemaal) in de rechterboven- en rechterbenedenhoek. Opgeplakt op een kartonnen passe-partout.

Een zeer zeldzame tekening van de inheemse bewoners van Suriname, waarin specifieke culturele kenmerken fijn worden weergegeven, die de kunstenaar hoogstwaarschijnlijk persoonlijk in Suriname heeft waargenomen.

De Surinaamse Cariben omvatten de Kalina, Lokono, Trio en Wayana. Ze staan bekend om hun expertise in boogschieten, het weven van hangmatten en aardewerk, zoals in deze tekening wordt weergegeven. Hun dagelijks leven draait om duurzame praktijken zoals vissen, jagen en landbouw. De personen in dit tafereel worden apart weergegeven, elk met kenmerkende eigenschappen van de Caribische cultuur en de centrale rol van vrouwen in hun samenleving. Van links naar rechts: een vrouw die de toeschouwer vriendelijk aankijkt, een man die met een boog en pijl op een vogel schiet, een man die achter een grote aardewerken pot gebaart, een moeder met een zuigend kind die een vuur onder een pot bijhoudt, en een man die in een hangmat rust.

De kunstenaar besteedde bijzonder veel aandacht aan specifieke details die hij als typisch of uniek had waargenomen. De man in de hangmat heeft bijvoorbeeld fijne gezichtstatoeages en aan de zijkant van zijn hangmat is een delicate ketting zichtbaar. Ook de manier waarop de hangmat aan de boom is vastgeknoopt, is met grote zorg getekend.

Martinus Christiaan Volhard

Martinus Christiaan Volhard staat voornamelijk bekend als heraldiek schilder uit Rhenen, Nederland. Hij maakte echter ook uitzonderlijke werken op papier. De bekendste zijn twee uitgebreide series tekeningen van Surinaamse flora en fauna die in 1808 werden geveild. Ze werden als volgt beschreven:

• Lot 54: Een zeer fijne verzameling van 50 originele tekeningen van Surinaamse vogels, insecten en planten, allemaal vanuit het leven in Suriname getekend en ingekleurd door M. C. Volhard, gepresenteerd in een kunstboek met een halfbind.
• Lot 55: Een even fijne verzameling van een groot aantal Surinaamse vlinders en insecten, eveneens vanuit het leven in Suriname getekend en ingekleurd door M. C. Volhard, op 41 vellen, gepresenteerd in een kunstboek met een halfbind.

De albums verschenen in 1841 opnieuw op een veiling in Leiden, waar ze werden beschreven als “Twee boeken met gekleurde afbeeldingen van Surinaamse vogels, insecten en planten, grotendeels getekend door M.C. Volhard.” Na die verkoop verdwenen de albums uit het openbare archief.

 “Vanuit het leven getekend”

Samen omvatten de albums een indrukwekkende 91 tekeningen. Deze tekening lijkt deel uit te hebben gemaakt van die verzameling, aangezien hij is gesigneerd “M.C. Volhard,” genummerd “53,” en een Surinaams onderwerp heeft. Het bijschrift “Als ook hier” (Also here) suggereert dat hij deel uitmaakte van een serie, mogelijk na een andere afbeelding van inheemse mensen. Opvallend is dat de veilingverslagen geen afbeeldingen van mensen vermelden. Dit weglaten zou kunnen betekenen dat de tekening in kwestie door een eerdere eigenaar uit het album was verwijderd, omdat deze niet bij de rest hoorde.

Stijlmatig en compositioneel sluit het werk aan bij hedendaagse westerse afbeeldingen van inheemse volkeren in plantagekolonies, zoals die van Agostino Brunias en Robert Jacob Gordon. De grote boog, gezichtstatoeages, aardewerk en hangmat worden allemaal nauwkeurig weergegeven, wat de authenticiteit verder bevestigt.

Aanvullend werk van Volhard

In 2005 veilde Skinner een optisch transformatiespel met de titel L’Habit fait l’Homme,, gesigneerd “M.C. Volhard fecit.” Dit werk bevatte naakte, ongeklede portretkaarten van mannen en vrouwen in aquarel op zwarte achtergronden en 114 uitgesneden papieren overlays. Skinner merkte het op als “uitzonderlijk in veel opzichten,” niet alleen vanwege de uitgebreide overlays, maar ook omdat het enige bekende getekende transformatiespel van een kunstenaar is. Dit, samen met de Surinaamse serie, toont aan dat Volhard veel meer was dan een provinciaal heraldiek schilder.

Conditie:

Licht vervuild en kleine vlekken, anders in goede conditie.

Literatuur:

Catalogus eener allerkostbaarste verzameling van boeken […] J. van Buren […] ten Huize van B. Scheurleer […]. [Den Haag, s.n., 1808], p. 6, no. 54 en 55.

Catalogus van eene uitgebreide verzameling schilderijen, door beroemde oude en hedendaagsche meesters : mitsgaders van teekeningen, prenten en prentwerken [...] : [...] nagelaten door J. Kleinenbergh, te Leiden : dewelke verkocht zullen worden onder directie van de kunstschilders A. Lamme, F. Breuhaus de Groot en A.J. Lamme ... op den 19 Julij 1841 […]. Leiden, H.W. Hazenberg Junior, 1841, p. 56.

H.P. Deys, J.M. Doorman & A.J. de Jong, ‘Oude huizen in de Rhenense binnenstad en hun bewoners. De woning van de familie Volhardt in de Kruisstraat’ in: Oud Rhenen 34 (2016), nr. 1, pp. 12-24.