Zeldzame en bijzonder provocerende editie van De Léry’s verslag over Brazilië

Jean de Léry (1534-1611).

Histoire d'un voyage fait en la terre du Bresil, dite Amerique. Contenant la navigation, & choses remarquables, veues sur mer par l'autheur. Le comportement de Villegagnon en ce païs la. Les mœurs & façons de viure estranges des sauvages bresiliens; avec un colloque de leur langage. Ensemble la description de plusieurs animaux, poissons, diformes, arbres, herbes, fruicts, racines, & autres choses singulieres, & du tout incognues par deçà: dont on verra les sommaires des chapitres au commencement du livre.

[Geneva], voor de erfgenamen van Eustache Vignon, 1599.

8°. [72], 478, [1 blanco], [16] blz.

Compleet met alle 8 houtsneden op volledige pagina, waaronder de beroemde vouwplaat van de strijd tussen de Topinambous en de Margalas, die vaak ontbreekt.

Rode 18^de-eeuwse moroccoband, rijk verguld met blinddruk, rug met verhoogde banden, vergulde snedes. Recentelijk prachtig gerestaureerd, nieuwe titel- en eindbladen.

De zeldzaamste editie van Jean de Léry’s verslag over zijn tijd onder het volk van de Tupinambá in het huidige Rio de Janeiro-gebied. Deze editie uit 1599 is nooit op veiling geregistreerd, ontbreekt in de meeste belangrijke bibliografieën en lijkt niet digitaal beschikbaar te zijn.

Het boek is een onschatbare en zeer vroege bron over het leven en de cultuur van de precolumbiaanse bewoners en de flora & fauna van Zuid-Amerika. Het bevat een woordenboek van hun taal, voorbeelden van hun muziek en iconische illustraties die hun gebruiken afbeelden. Oorspronkelijk benaderde Jean de Léry deze onderwerpen met respect. Echter, naarmate hij in de daaropvolgende decennia opeenvolgende edities publiceerde, beïnvloedde het veranderende politieke en religieuze klimaat in Frankrijk zijn weergave van de Tupinambá. De beschrijvingen en afbeeldingen demoniseerden hen steeds meer, en er werden nieuwe illustraties toegevoegd die de Tupinambá als gewelddadige kannibalen afbeelden en hen op karikaturale wijze in een negatief licht zetten. Boeken zoals deze waren cruciaal voor het vormen van het beeld van de ander in de witte westerse cultuur en vormden een belangrijke inspiratie voor latere invloedrijke werken.

De editie die we hier aanbieden is de eerste die aan Louise de Coligny (1550-1620), “Prinses van Oranje,” werd gewijd. Zij trouwde in 1583 met Willem van Oranje (1533-1584, ook bekend als Willem de Zwijgene en de Stichter van Nederland). Haar zoon uit dat huwelijk was Frederik Hendrik, die een grote belangstelling had voor de verdere kolonisatie van Brazilië door de Nederlanders.

Scott D. Juall over deze editie: “Tussen 1578 en 1611 publiceerde Jean de Léry vijf Franse edities van Histoire d'un voyage faict en la terre du Brésil, een reisverhaal waarin de calvinist het mislukte Franse koloniale project in Brazilië in 1556-1558 beschrijft. Hoewel elke editie van het transformatieve werk veranderende belangen en motieven onthult, is de vierde bijzonder provocerend. Toen Léry de editie in 1599-1600 publiceerde, meer dan veertig jaar na zijn reizen, waren decennia van intense politieke en religieuze onrust in Frankrijk gaan liggen doordat de verwoestende Godsdienstoorlogen een jaar eerder waren geëindigd. Het veranderende politieke en religieuze klimaat in Frankrijk en in heel Europa gaf Léry alle reden om het calvinistische project verder uit te werken.”

Conditie: Een prachtig, recentelijk gerestaureerd exemplaar. Het papier is enigszins bruin geworden, met een kleine scheur in de hoekvouw van de vouwplaat. Lichte vlekken bij de geslachtsdelen op enkele platen, alsof een vorige eigenaar ondergoed had vastgemaakt...

Referentie: Borba de Moraes I, p.472 (editie van 1600); Sabin 40152 (editie van 1600).

Grégoire Holtz, “Bibliographie raisonnée sur Jean de Léry’” in: Viatica [Online], HS 5 | 2022.

Scott D. Juall, “‘Beaucoup plus barbares que les Sauvages mesmes’: Cannibalism, Savagery, and Religious Alterity in Jean de Léry’s Histoire d'un voyage faict en la terre du Brésil (1599- 1600)”, in: L’Esprit Créateur, Encounters with Alterity in Early Modern French Travel Literature, vol. 4, n°1, 2008, pp. 58-71.