Een verzameling met de nuances van verschillende kleuren om op glas te schilderen. 

[en]

Een klein traktaat over smaak en miniatuur, om zonder de hulp van een meester te leren.

Frankrijk, midden 18e eeuw.

8°, 18 x 11,5 cm. [1], [1 blanco], 16, [1], [1 blanco]; [1], [1 blanco], 78 blz. Handschrift in inkt op papier. Watermerk "D. & C. Blauw" (variant van Churchill 194): midden 18e eeuw.

Gebonden met naaldraad, zonder omslag.

               Dit zorgvuldig geschreven handschriftelijke schildershandboek combineert materiaal uit gedrukte bronnen met de eigen waarnemingen van de samensteller. Het bestaat uit twee delen: het eerste, een beknopte verzameling van kleurnuances voor glas-in-loodschilderen, het tweede een uitgebreider instructief traktaat over miniatuurschilderen. Het handschrift is overal consistent, behalve aan het einde van het eerste deel, waar een tweede handschrift verdergaat met het gedeelte met de titel blanc poli.

We hebben geen directe bron voor het eerste deel kunnen traceren, maar de structuur is vergelijkbaar met die van de diverse gepubliceerde handboeken die destijds in omloop waren. Het tweede traktaat is structureel gebaseerd op Catherine Perrot’s Les leçons royales, ou La manière de peindre en mignature les fleurs et les oyseaux (Parijs, J.-B. Nego, 1686), in het bijzonder op de vroegste editie, omdat het kleurtermen zoals vermillon en outremer behoudt, die in latere drukken werden gewijzigd. Hoewel de algehele structuur van Perrot’s tekst wordt gevolgd, wijkt het handschrift af in formulering en woordgebruik, waarbij het eerder wordt aangepast dan wordt gekopieerd, en vertegenwoordigt het dus een persoonlijke bewerking van gevestigde modellen.

Het werk geeft recepten voor pigmentbereiding en instructies voor hun gebruik en toepassing bij een breed scala aan onderwerpen. Afzonderlijke secties, vaak geïntroduceerd met formulele koppen (Pour faire…, Manière de…), behandelen de bereiding van pigmenten (vermilion, carmine, bitumen, terre de Sienne, terre d’ombre brûlée, vert de vessie, bleu d’Inde), de behandeling van schaduw en tonaliteit, atmosferische effecten zoals luchten en wolken, architecturale elementen waaronder faux marbre, dieren, figuren en huidtinten, zelfs ambitieuze figuratieve onderwerpen zoals de figuur van een stervende Christus. Technische processen verschijnen naast artistieke instructies: schilderen op glas, lijmstoffen bereiden of een gladde witte ondergrond (blanc poli) maken.

Met zijn kalligrafische titels, ordelijke lay-out en twee verschillende handschriften lijkt het werk te zijn ontworpen als een studiemanuël of aide-mémoire voor een amateur of student die van plan is te leren “zonder de hulp van een meester.” Het levert waardevol getuigenis van de circulatie en adaptatie van de technische kennis van schilders uit gedrukte traktaatten naar de private handschriftelijke praktijk in het Frankrijk van de achttiende eeuw.

Conditie: naaldraad grotendeels verdwenen, met als gevolg vijf losse katernen. Voor- en achterbladen zijn verkleurd, gevlekt en licht gekreukt. Blindgestempeld ex-libris van Justin Bourey op het verkleurde voorblad. Kleine marginale vlekken aan de binnenkant. Anders in goede conditie.