François Basan (Parijs, 1723–1797), compilator en uitgever, na de collectie van Antoine Poullain (overl. 1780).

Collection de cent-vingt estampes, gravées d’après les tableaux & dessins qui composoient le cabinet de M. Poullain, receveur général des domaines du Roi, décédé en 1780. Précédée d’un abrégé historique de la vie des auteurs qui la composent. Dédiée à M. le Comte d’Orsay.

Parijs, bij Basan en Poignant, 1781.

Groot 4° (31 x 25,5 cm). [4], 22, [2] blz. Met 120 gegraveerde platen op 116 vellen, waaronder twee gegraveerde titelplaten. Platen op stevig handgeschept papier, tekst op blauw lijnpapier. Tekstbladen gebonden na de platen.

Tijdgenootelijk rood halfleer met gemarmerde papierbinnenkant, vergulde rug en vergulde koprand.

               Eerste en enige editie van dit belangrijke geïllustreerde verslag van de beroemde collectie van Antoine Poullain, receveur général des domaines du Roi. Na Poullains dood in 1780 werd zijn kabinet verhandeld en kwamen veel van de hier afgebeelde schilderijen vervolgens in belangrijke Europese collecties. Het volume reproduceert schilderijen en tekeningen van onder meer Rembrandt, Rubens, Van Dyck, Claude Lorrain, Gerrit Dou, Jordaens, Jan Wijnants, Gerard ter Borch en Lingelbach.

Het werk is bijzonder belangrijk voor de geschiedenis van vrouwen in de achttiende-eeuwse grafiek. Basans titel vermeldt expliciet dat de reeks onder zijn leiding werd uitgevoerd door de jeunes artistes des deux sexes—“jonge kunstenaars van beide geslachten”. Dit exemplaar bevat het werk van vijf genoemde vrouwelijke grafici, die verantwoordelijk waren voor acht van de 120 genummerde platen. Hun deelname was niet toevallig: recent onderzoek heeft aangetoond dat de Cabinet Poullain volledige professionele en familiale netwerken van graveurs samenbracht, waaronder de zussen Marguerite en Thérèse-Éléonore Hémery, hun echtgenoten Nicolas Ponce en Charles-Louis Lingée, en hun broer Antoine-François Hémery.

Rose-Angélique Moitte (ca. 1745–1820) gegraveerde plaat nr. 5. Zij was de dochter en leerling van de schilder en graveur Pierre-Étienne Moitte.

Thérèse-Éléonore Hémery, getrouwd Lingée (Parijs, 1753–na 1814) leverde drie platen: nr. 7, 16 en 59. Deze tonen scènes van muziek en gezelschap en de allegorische figuur van Pictura. Lingée was gespecialiseerd in de crayonmanier en puntgravure en werd later toegelaten tot de Académie de peinture et de sculpture in Marseille. Haar plaat nr. 59, na Frans van Mieris, is in recent onderzoek aangewezen als een van de meest bekwame bijdragen aan de Cabinet Poullain. Basan zelf prees haar werk in de collectie later.

Thérèse Chenu, later Madame Desmaisons (overl. 1824) gegraveerde plaat nr. 83, een buste van een man met tulband. Zij was een burin-graveur en de zus van de graveur Pierre Chenu.

Marguerite Hémery, getrouwd Ponce (Parijs, 1745–1832) gegraveerde plaat nr. 103 na Gerard ter Borchs Paardestal, nu in het J. Paul Getty Museum. Als oudste zus van Thérèse-Éléonore Hémery werkte zij onafhankelijk als graveur, maar werkte ook samen met haar echtgenoot Nicolas Ponce aan projecten. Haar prenten werden doorgaans gesigneerd als “Madame Ponce”, een professionele aanduiding die tegelijkertijd haar eigen auteurschap en haar verbondenheid met het gevestigde atelier van haar echtgenoot bevestigde. Haar aanwezigheid hier is bijzonder veelzeggend: twee zussen werkten zij aan zij in hetzelfde grote reproductiebedrijf, samen met hun echtgenoten en broer.

Marie-Catherine Riollet (Parijs, 1755–1788) gegraveerde nr. 118 en 119, na Jan Wijnants en Lingelbach. Riollet werkte zowel in ets als gravure, tekende haar prenten als “Mlle Riollet” en droeg voor haar vroege dood bij aan verschillende geïllustreerde catalogi van privécockcollecties. Zij trouwde later met de graveur Jacques-Firmin Beauvarlet.

Deze vijf kunstenaars worden niet gepresenteerd als een uitzonderlijke of aparte groep: hun platen zijn geïntegreerd in hetzelfde commerciële reproductieprogramma als die van hun mannelijke collega's. Het volume biedt daarom ongebruikelijk duidelijk bewijs van de deelname van vrouwen aan de Parijse prentenkhandel, waar familiale ateliers, gespecialiseerde opleidingen en grote gezamenlijke publicatieprojecten belangrijke professionele kansen boden. Vooral opvallend is de aanwezigheid van de zussen Hémery binnen hetzelfde bedrijf, waar zij naast hun mannelijke familieleden werkten, maar toch hun eigen platen tekenden. De Cabinet Poullain bewaart dus niet louter geïsoleerde voorbeelden van vrouwelijke deelname, maar bewijs van vrouwen die werkten binnen de professionele netwerken die centraal stonden in de Parijse prentproductie in de achttiende eeuw.

Conditie: tekstbladen ongesneden. Platenbladen gebonden vóór de tekst. De band is langs de rug, de hoeken en de kartonranden aan de wrijving onderhevig geweest, terwijl de gemarmerde papierbinnenkant oppervlakkige slijtage en schuurplekken vertoont. Intern zijn de voorbladen, waaronder de titelpagina, duidelijker verkleurd en vertonen ze verspreide roestvlekken en incidenteel grotere bruine vlekken. De platen zijn over het algemeen schoner, met lichte verouderingstint en incidentele roestvlekken in de marges; de gegraveerde beelden zijn helder en goed bewaard gebleven. Eén platenblad heeft een kort scheurtje in de binnenste vouw, wat de afbeelding niet aantast. Over het algemeen een degelijk en aantrekkelijk exemplaar in goede conditie.

Referenties: Brunet, I, 686; Cohen-De Ricci, 116.

Martin, Kelsey D. “Divine Secrets of a Printmaking Sisterhood: The Professional and Familial Networks of the Horthemels and Hémery Sisters.” Female Printmakers, Printsellers, and Print Publishers in the Eighteenth Century: The Imprint of Women, c. 1700–1830, onder redactie van Cristina S. Martinez en Cynthia E. Roman, Cambridge University Press, 2024, pp. 91–107. doi:10.1017/9781108953535.009.

British Museum. “Cabinet Poullain: Collection de cent-vingt estampes gravées d’après…” The British Museum, collectie nr. 1853,1008.421. Geraadpleegd 17 sept. 2026.