Michel Adanson (1727–1806); Marie-Thérèse Reboul (1735–1805), illustrator en etser.

Histoire naturelle du Sénégal. Coquillages. Avec la relation abrégée d’un voyage fait en ce pays, pendant les années 1749, 50, 51, 52 & 53.

Parijs, Claude-Jean-Baptiste Bauche, 1757.

4°. [8], 190, [2], XCVI, 275, [1] blz. Met 19 opgevouwen gegraveerde platen van schelpen en een grote opgevouwen gegraveerde kaart van Senegal, gedateerd 1756.

Gemêleerd bruin schapenvacht, rug met verhoogde banden, vergulde vakken en een rode titelplaat; rode snedes.

Eerste druk, met negentien Senegalese schelpenplaten getekend en gegraveerd door Marie-Thérèse Reboul, later bekend als Madame Vien. Aan de hand van exemplaren en Adansons veldtekeningen stelde Reboul schelpen vanuit verschillende aanzichten voor en voegde ze in sommige illustraties de weekdieren zelf toe. Dit was een van haar vroegste gedocumenteerde professionele opdrachten.

In onderzoek gepresenteerd aan de UCLA in 2024 onderzoekt Tori Champion deze illustraties in relatie tot de achttiende-eeuwse mode om schelpen te verzamelen. Ze plaatst deze mode in de context van koloniale uitbuiting, waaronder de oogst van schelpen door tot slaaf gemaakten. Ze besteedt bijzonder veel aandacht aan de opname door Reboul van de dieren die de schelpen maakten en erin woonden. Deze figuren ondersteunden Adansons studie van de anatomie en classificatie van weekdieren, waardoor lezers de relatie tussen een dier en zijn schelp konden bestuderen. De bijdrage van Reboul was daarom integraal voor het wetenschappelijke betoog van het boek.

Het volume verscheen in het jaar van Reboul's huwelijk met Joseph-Marie Vien en haar toelating tot de Académie royale de peinture et de sculpture. Melissa Hydes herwaardering uit 2025 herstelt de aandacht voor haar professionele ambities en samenwerkingen, die vervolgens werden overschaduwd door haar identificatie hoofdzakelijk als de vrouw van Vien.

Adansons verslag van zijn waarnemingen in Senegal tijdens 1749–1753 gaat vooraf aan de technische studie van schelpen en hun bewoners. Hij werkte daar als klerk voor de Compagnie des Indes, wiens West-Afrikaanse handel de Atlantische slavenhandel omvatte. Mary Terralls studie uit 2023 van zijn indigo-experimenten laat zien hoe hij putte uit lokale Wolofkennis van indigoteelt en -verving, waardoor Senegal werd verbonden met Parijs en de Franse plantagekolonies. De opgevouwen kaart werd getekend door Philippe Buache na Adanson en gegraveerd door Laurent.

Dit exemplaar met een handgeschreven eigendomsvermelding op de eerste vrije titelpagina van J. Romain Pautrier, gedateerd 1915.

Conditie

Band gesleten, met gebieden van oppervlakteverlies en ontbrekend leer; bovenste kopkap versleten en hoeken gestoten. Af en toe kleine vlekken en verspreide vlekjes, enkele bladzijden wat bruin.

Referenties

Champion, Tori. “Marie-Thérèse Reboul Vien: Finding the Natural in the Neoclassical.” Art Herstory, 13 nov. 2021.

Champion, Tori. “Material Afterlives: The Shell Craze in Eighteenth-Century France and the Forgotten Mollusc.” Captivity: Assembling Nature’s Histories, UCLA William Andrews Clark Memorial Library, 17 mei 2024. Conferentie-abstract.

Hyde, Melissa. “Marie-Thérèse Reboul (Madame Vien): More than a Footnote in Art History.” Thinking Women and Art in the Long Eighteenth Century: Strategic Reinterpretations, geredigeerd door Mechthild Fend et al., Amsterdam UP, 2025, blz. 239–280.

Jeffares, Neil. “Vien, Mme Joseph-Marie, née Marie-Thérèse Reboul.” Dictionary of Pastellists before 1800, online-editie, bijgewerkt 29 mrt. 2025.

Terrall, Mary. “African Indigo in the French Atlantic: Michel Adanson’s Encounter with Senegal.” Isis, vol. 114, no. 1, 2023, blz. 2–24.