Prince Roland Bonaparte (1858–1924); Friedrich Carel Hisgen (1846-1912) [fotografie].

Les Habitants de Suriname. Notes recueillies a l’exposition coloniale d’Amsterdam en 1883.

Parijs, A. Quantin, 1884.

Eerste druk.

Groot folioformaat (44 x 30,8 cm). (VI), VIII, 226 blz. Met een gelithografeerde frontispice, 2 dubbele kleurenkaarten, 62 collotypieportretten en enkele beelden, en 13 kleurenlithografieën. De chromolithografieën, gebaseerd op tekeningen van Lewenstein, Prévost en Libonis, tonen kapsels, versieringen, gebruiksvoorwerpen en instrumenten.

Oorspronkelijke groene doekband van de uitgever met grote vergulde titel op de voorband en rug.

Met twee gedrukte visitekaartjes van prins Roland Bonaparte, aangeplakt op de voorzijde van de kaft. Ze suggereren dat dit exemplaar ofwel door Bonaparte werd bewaard of persoonlijk door hem werd geschonken. Geen ander exemplaar met twee dergelijke kaartjes is gevonden, behalve een exemplaar dat in 2009 bij Christie’s Parijs werd verkocht en dat slechts één kaartje bevatte. Ook los in het boek ligt een Frans bonnetje uit 1938 voor een jurk die prinses Marie Bonaparte droeg naar een bruiloft. Marie was de enige dochter van Roland Bonaparte.

               Een monumentaal werk van koloniale vertoning en wetenschappelijk racisme, waarin achttien Surinamers, mannen, vrouwen en kinderen, worden gepresenteerd in een boek van keizerlijke pracht.

Prins Roland Bonaparte’s eerste grote antropologische publicatie legt de groep vast die werd tentoongesteld op de Internationale Koloniale en Uitvoerhandel Tentoonstelling in Amsterdam in 1883. Het werd in een klein aantal exemplaren gedrukt voor particuliere verspreiding en werd door Chadenat omschreven als “het belangrijkste in het Frans gepubliceerde werk over de antropologie en etnografie van Nederlands-Guiana.”

Zes maanden lang stelde de organisatie de groep tentoon in de Surinamische Rotonde. Betalende bezoekers keken vanaf achter een hekwerk toe. Hutten en geschilderde panorama's creëerden de illusie van een Surinaamse nederzetting, hoewel de deelnemers 's nachts in een houten gebouw in de buurt werden ondergebracht. De tentoonstelling presenteerde een zorgvuldig geregisseerd beeld van de kolonie, bedoeld om de Nederlandse commerciële belangen in Suriname te bevorderen.

De groep bestond uit Kali’na en Lokono, leden van de Saamaka en Ndyuka-maroongemeenschappen, en Afro-Surinamers uit Paramaribo. Hun werving vond plaats onder diep ongelijkwaardige koloniale omstandigheden. Overgebleven bewijsmateriaal stelt niet vast in hoeverre er sprake was van instemming. Verhalen over overreding en beloften, samen met de aanwezigheid van meerdere kinderen, maken echter elke suggestie van volledig vrijwillige deelname problematisch. Ook de individuele motieven verschilden. Kwamina Baja besloot te reizen ondanks de tegenstand van zijn familie. Tijdens de tentoonstelling overleed Colhee, een inheemse deelnemer, aan een longziekte en werd hij in Amsterdam begraven.

De Amsterdamse fotograaf Friedrich Carel Hisgen fotografeerde de deelnemers in paren van vooraanzichten en profielen. Hij maakte ook groepsportretten en beelden van de geregisseerde nederzetting. Roche reproduceerde de beelden als fijn uitgevoerde collotypieën. Bonaparte stelde het boek samen volgens toenmalige raciale classificaties en onderwierp de geportretteerden aan een antropometrische meting op basis van de methoden van Paul Broca. Hun lichamen werden gemeten en omgezet in vergelijkende raciale “typen”. De foto's zijn daarom onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van koloniale antropologie en wetenschappelijk racisme.

Het boek legt desondanks namen, leeftijden, herkomstplaatsen, beroepen, talen, opleiding en familierelaties vast. Deze details maken het mogelijk om veel van de geportretteerden als individuen te herkennen, hoewel hun levensverhalen gemedieerd blijven door Bonaparte en zijn informanten. De spanning tussen individuele biografie en raciale categorisering vormt de kern van het boek.

Het monumentale formaat, de rijke kleurenreproductie en de bekwame fotografie gaven visuele pracht en wetenschappelijke autoriteit aan kennis die was geproduceerd tijdens een diep ongelijkwaardige ontmoeting. Het boek is tegelijkertijd een prachtig voorbeeld van boekproductie in de negentiende eeuw, een belangrijke bron voor de Surinaamse geschiedenis en een materiële uitdrukking van koloniale macht.

Conditie: band zeer licht gesleten. Eén plaat met een klein scheurtje in de marge. Eén losse tekstpagina zonder verlies. Anders een uitstekend exemplaar.

Herkomst: Bibliothèque S.M.E., Quebec, met herhaaldelijk geannuleerde inktstempels.

Referentie: Chadenat, I, no. 765.

Verdere literatuur:

Helen Wijngaarde, “Curiositeit of Cultuurdrager. Surinamers op de Internationale Koloniale en Uitvoerhandel Tentoonstelling te Amsterdam in 1883,” OSO, volume 19, no. 2, 2000.

Carl Haarnack, “Les Habitants de Suriname,” Bibliotheca Surinamica.