Thérèse-Éléonore Hemery-Lingeé (Parijs, 1753–na 1814); na Augustin de Saint-Aubin (Parijs, 1736–1807).

Validé, of Sultane Mère.

Parijs, gepubliceerd door de kunstenaar, rue Saint-Thomas, Porte Saint-Jacques, nr. 22, [ca. 1789].

Tweekleurige gravure in crayonstijl, gedrukt met bistre- en sanguinekleurige inkt op handgeschept papier. Afmetingen: 23,8 × 17,2 cm. Vierde en laatste staat.

               Deze prent doet meer dan een vrouw als gravuremaker identificeren. In deze volledig gelabelde vierde en laatste staat verduidelijkt de uitgebreide inscriptie verschillende aspecten van Lingée’s professionele identiteit. Het vermeldt zowel haar geboortenaam als haar naam na het huwelijk: ‘T.re El.re Hemery F.me Lingée’, claimt institutionele erkenning door de aanduiding ‘de l’Académie R.le de Marseille’, en biedt de prent te koop aan chez l’auteur op haar adres in Parijs. Lingée presenteert zichzelf hiermee niet alleen als de maker van de prent, maar ook als een academisch erkende kunstenaar en als uitgever-verkopster van haar eigen werk.
Dit waren aanzienlijke claims. Hoewel zij in Parijs woonde, diende Lingée voorbeelden van haar werk in bij de academie van Marseille en werd zij in 1785 toegelaten als associé agréé, een categorie professionele kunstenaars die zich onderscheidde van ereleden die als amateurs werden beschouwd. Haar toelating ging vooraf aan die van haar broer Antoine-François Hémery en haar zwager Nicolas Ponce. In 1791 prees Pierre-François Basan haar eveneens als een kunstenaar die ‘uitstekend in de crayonstijl’ graveerde. Validé bevestigt dat hedendaagse oordeel: Lingée gebruikt bistre en sanguine om de visuele logica van een tekening met twee krijtsoorten na te bootsen, waarbij zij de donkere achtergrond, de verfijnde coiffure en jurk in bistre vormgeeft en het vlees van het model in warmere sanguine modelleert. De uitgebreide kredietregel gaat daarom gepaard met een overtuigende demonstratie van zowel haar technische beheersing als haar directe betrokkenheid bij het publiceren en verkopen van haar werk.

Valide sultan was de Ottomaanse titel van de moeder van de heersende sultan, doorgaans de hoogstgeplaatste vrouw in het keizerlijke huishouden. De prent toont echter geen identificeerbare Ottomaanse vrouw. Saint-Aubin stelt dat hij het model ad vivum tekende, en een bewaard gebleven versie van zijn tekening is gesigneerd en gedateerd 1777, maar het model was waarschijnlijk een Franse vrouw of actrice in een theaterkostuum. Haar opvallende krullen, parels en gevederde hoofdtooi behoren onmiskenbaar tot het modieuze Parijs van Louis XVI; de afbeelding is het best te begrijpen als een bijzonder verfijnd product van de Franse turquerie, waarbij een Parijs model wordt getransformeerd tot de machtige maar onbereikbare Ottomaanse koningsmoeder. Bocher registreert vier staten en plaatst de plaat met de apart getitelde bijplaat, Odalisque, favorite du Sultan, en dateert het paar op ongeveer 1789. Er zijn minstens twee autograafversies van Saint-Aubins ontwerp bekend, waaronder de tekening die in 2012 bij Sotheby’s werd aangeboden en een andere die in 2022 bij Artcurial werd verkocht.

Conditie: Een goede afdruk, waarbij de bistre- en sanguinekleurige tonen duidelijk van elkaar te onderscheiden zijn en de afbeelding goed bewaard is gebleven. De prent is aan drie zijden iets verder dan de plaatrand afgesneden. Lichte stofvervuiling en gebruikssporen langs de plaatrand en de buitenste marges, met enkele kleine vlekjes, een vage oude grafietnotatie in de linkerbenedenhoek en een korte lichte vouw nabij de rechterbovenhoek. Oude papierbevestigingsstroken en lijmresten langs de randen aan de achterzijde.

Literatuur:

Emmanuel Bocher, Les gravures françaises du XVIIIe siècle, vijfde fascikel: Augustin de Saint-Aubin (Parijs, 1879), nr. 408, vierde staat van vier.

Roger Portalis en Henri Béraldi, Les graveurs du dix-huitième siècle, deel II (Parijs, 1881), blz. 719–21.

Kelsey D. Martin, ‘Divine Secrets of a Printmaking Sisterhood: The Professional and Familial Networks of the Horthemels and Hémery Sisters’, in Cristina S. Martinez en Cynthia E. Roman, red., Female Printmakers, Printsellers, and Print Publishers in the Eighteenth Century: The Imprint of Women, c. 1700–1830 (Cambridge, 2024), blz. 91–107.

Sotheby’s, New York, Old Master Drawings, 25 januari 2012, lot 64.

Artcurial, Parijs, De Watteau tot Vuillard: Une collection parisienne, 21 september 2022, lot 12.