Pieter Bernagie (1656-1699).

De belachchelyke jonker. Kluchtspel.

Amsterdam, door de erfgenamen van J. Lescailje en Dirk Rank, 1724.

8°. 40 blz. Met een grote gegraveerde titelvinette. Signatuur: A-B8 C4.

Latere blauwe papieromslagen.

Tweede editie van een Nederlands toneelstuk uit de 17e eeuw met twee zwarte personen die vanuit Afrika naar Europa zijn gebracht als bedienden.
Op 12 juli 1683 werd het toneelstuk De belachchelyke jonker van Pieter Bernagie (1656-1699) meteen een succes. Het werd voor het eerst gepubliceerd in 1684 (Amsterdam, A. Magnus) en, hoewel het in de decennia daarna tientallen keren werd opgevoerd, verscheen de tweede editie pas in 1724, die wij hier aanbieden (beide edities bevatten de humoristische dubbele “ch” in de titel).
Het toneelstuk gaat over de Amsterdamse bovenlaag en onderzoekt thema's als (koloniale) rijkdom en de vertoon van die rijkdom. De hoofdpersoon, Joris, keert na een carrière van meer dan dertig jaar in Azië terug in Amsterdam. Hij gebruikt in zijn dialogen verschillende Japanse woorden. In de voorlaatste scène wordt onthuld dat de VOC-veteraan, naast kostbare goederen en Aziatische kleding, ook twee zwarte bedienden heeft meegebracht om aan een machtig persoon te presenteren. Hun talenten zijn schieten en dansen. In het toneelstuk voeren zij een dans uit op “Maleisische” muziek die door Joris wordt gespeeld.
“Hoewel het verhaal fictief is, illustreert dit toneelstuk hoe het geven en ontvangen van bedienden een gangbare praktijk was in de Republiek. In werkelijkheid werkten verschillende mannen en vrouwen van Afrikaanse afkomst aan het hof van de Oranjes in Den Haag, waarvan er een aantal als kinderen aan het hof waren “geschonken.” (Ponte).

Conditie: titelpagina gerepareerd in de lege marge, scheur in de hoek van C2, wat vlekkerij, laatste pagina besmeurd. Deels ongesneden.

Literatuur:

Mark Ponte. "Slavernij in Nederland?" in: Onderzoek Staat en Slavernij, onder redactie van Maarten Hell, Stadsarchief Amsterdam, 2023, blz. 218-220.

STCN 295855282.