Olaudah Equiano (ca. 1745–1797)

Merkwaardige levensgevallen van Olaudah Equiano of Gustavus Vassa, den Afrikaan, door hem zelven beschreeven; en behelzende een beknopt verslag, van de zeden en gebruiken zijnes lands; — een verhaal van zijne schaaking, slaavernij, mishandelingen, zonderlinge lotgevallen, zoo ter zee als te land, en van zijne bekeering tot het geloof in Christus; — als ook, van de onmenschelijke wreedheden, welke omtrent de Negerslaaven doorgaans in de West-Indien worden gepleegd. Uit het Engelsch vertaald.

Rotterdam, Pieter Holsteyn, 1790.

Groot 8° (22,5 x 14 cm). [16], 365 blz. Met de half-titel en een frontispice met een door Franciscus Sansom gegraveerd stippelportret van Equiano, met het onderschrift “Olaudah Equiano of Gustavus Vassa. De Afrikaan”.

Modern bruin halfleren band met gemarmerde zijden en label op de rug.

De eerste vertaling van de autobiografie van Olaudah Equiano in een andere taal, slechts een jaar na de Engelse eerste editie van 1789 gepubliceerd. Als fundamenteel werk van de Black Atlantic-literatuur werd Equianos verslag een van de meest invloedrijke eerstehands verslagen die verband houden met de abolitionistische beweging van de achttiende eeuw.

Deze enige Nederlandse editie verscheen vóór zowel de eerste Amerikaanse editie van 1791 als de Duitse en Russische vertalingen van 1792 en 1794. De vertaler blijft anoniem. Het is zeer zeldzaam: de Short-Title Catalogue Netherlands kent slechts drie exemplaren, en we hebben er geen in bibliotheken buiten Nederland kunnen traceren.

Geboren in het huidige Nigeria volgens zijn eigen verslag, vertelt Equiano over zijn Afrikaanse jeugd, ontvoering en slavernij, de Middle Passage, reizen door de West-Indië, Noord-Amerika en Groot-Brittannië, zijn carrière op zee, religieuze bekeering en de aankoop van zijn vrijheid. Het verslag culmineert in een krachtig pleidooi voor de afschaffing van de trans-Atlantische slavenhandel.

De Nederlandse editie bevat een nieuwe stippelgravure van Franciscus Sansom (vóór 1784–ca. 1810), een in Londen geboren illustrator die in Rotterdam actief was, gebaseerd op het portret in de Engelse editie en met het onderschrift “De Africaan.” De inscriptie in Equianos opengeslagen boek is vertaald van “Acts Chap. IV. V. 12” naar “Handel. Capit. IV. V. 12.” Beide verwijzen naar Handelingen 4:12, het vers dat, zoals Equiano in hoofdstuk 10 vertelt, het beslissende moment in zijn christelijke bekeering teweegbracht.

De vertaling behoudt trouw alle twaalf hoofdstukken en de religieuze en abolitionistische argumenten van het werk. De belangrijkste wijzigingen zijn presentatief van aard: de Engelse lijst van abonnees is weggelaten, er is een voorwoord voor Nederlandse lezers toegevoegd en de titel is uitgebreid om Equianos slavernij, mishandeling, bekeering en avonturen te benadrukken. Waar de Engelse editie Equiano presenteert als een zelfpubliceerde zwarte auteur en activist die bewust een abolitionistisch publiek profiel opbouwde, herkadert de Nederlandse editie zijn politieke interventie als een sensationeel en moreel instructief levensverhaal voor Nederlandse lezers. Hoewel het voorwoord van de uitgever slavernij veroordeelt, neemt het ook een paternalistische toon aan en presenteert Equiano als bewijs dat Afrikanen konden worden opgeleid tot “nuttige” leden van de samenleving.

Een belangrijke vroege continentale vertaling van een van de belangrijkste autobiografische en abolitionistische teksten van de achttiende eeuw.

Conditie: In zeer goede algemene conditie. Half-titel is gedumpt, enkele kleine, incidentele vlekken en foxing door het hele boek. Verschillende vellen hebben brede, deels ongesneden marges. De latere band is in goede conditie.

Referentie & literatuur:

STCN ID: 225908670.

Niet in Sabin.

Blockson, Charles L. A Commented Bibliography of One Hundred and One Influential Books by and about People of African Descent, 1556–1982: A Collector’s Choice. A. Gerits & Sons, 1989, blz. 17–18.

Green, James. “The Publishing History of Olaudah Equiano’s Interesting Narrative.” Slavery & Abolition, vol. 16, no. 3, 1995, blz. 362–75.

Huisman, Marijke. “Beyond the Subject: Anglo-American Slave Narratives in the Netherlands, 1789–2013.” European Journal of Life Writing, vol. 4, 2015, blz. VC56–VC84.

Carretta, Vincent. Equiano, the African: Biography of a Self-Made Man. University of Georgia Press, 2005.